نمایش نوار ابزار

دست‌سازهای فرهنگی شادروان محمدحسین پورخدا قلی Cultural Handmade of Mohammad HoseinipoorKhodagoli

دست‌سازهای فرهنگی شادروان محمدحسین پورخدا قلی

 Cultural Handmade of Mohammad HoseinipoorKhodagoli

محلّ تولّد: بناب، تاریخ تولّد: ۲/۶/۱۳۱۲، تاریخ وفات: ۱/۱/۱۳۸۷

              شادروان محمدحسین پورخدا قلی متولّد و بزرگ‏شدۀ بناب و ساکن و کارمند دانشگاه کرج بود. وی یکی از هنرمندان هنرهای تجسّمی و علاقه‌مند به میراث فرهنگی و تاریخ شهر بود. دلبستگی به دوستان و یاران قدیمی به ویژه به زادگاه خود سبب شده بود تا وی بعد از بازنشستگی از دانشگاه کرج خانۀ کوچکی در شهر بناب خریداری کند. وی هر از چند گاهی با همفکران و یاران قدیمی خود در این خانه می‌نشست و روزگارش را با تجدید خاطرات از فرهنگ‌های اصیل ایرانی، آداب و رسوم و زیبایی‌های آن می‌گذراند و از نشان دادن ماکت‌های فرهنگی دست‌ساز خود به دوستان و تفسیر و تشریح جنبه‌های مثبت فرهنگ سنّتی لذّت می‌برد. در این نشست‌های دوستانه، وی با شور و شوق تمام به مردم و جوانان از ضرب‌المثل‌های ایرانی و ترکی سخن می‌گفت و گویا رسالتی داشت که تجربیّات و زیبایی‌های فرهنگ بومی و سنّتی را به نسل‌های امروزی با بیان و به صورت هنر تجسّمی انتقال دهد. او شخصیّتی فرهنگی و دانشگاهی بود و با اینکه در یک شهربزرگ و چند‌فرهنگی زندگی کرده بود، هرگز مجذوب فرهنگ‌های کاذب آن نشده بود. مردی بود بسیار مهربان و خونگرم و صمیمی و مردم‏دار.

              علاقۀ مشترک به زیبایی‌های فرهنگی نگارنده و او را با هم آشنا و دوستانی صمیمی برای هم ساخته بود. اشتیاق فراوان به میراث فرهنگی و هنر و ظرافت‌های آثار تاریخی و دیدگاه‌های مشترک دل‌هایمان را پیوند زده بود و او نگارنده را از جنس خود یافته بود؛ و این فرصتی فراهم آورده بود برای تبادل فرهنگی بین دوستان. چنان با حرارت و حلاوت از گذشته و سنّت‌ها صحبت می‌کرد که گویی به گذشته بر‌گشته بود و در آن دوران زندگی می‌کرد. به قدری آگاهانه و با ذوق و شوق و علاقه سخن می‌گفت که به دل مخاطب می‌نشست.

            نامبرده در مدت سی سال دوران خدمت در دانشگاه کرج بعد از ظهرها و روزهای تعطیل را با ساخت ماکت‌هایی از وسایل فرهنگی شهر و بناءهای تاریخی می‏گذراند. ماکت اسباب‌بازی‌های سنّتی کودکان، ماکت آسیاب آبی، باغ و خانه‌باغ‌های ایرانی در شهر بناب، ماکت مراسم عزاداری، کافۀ سنّتی، درشکه‌های مسافربری تک‌اسبه و دواسبه، وسیلۀ باربری با گاو (قانْنی)، ماکت زایمان سنّتی، ماکت مسجد مهرآباد، ماکت فضای مقابل مسجد آقاسلیم، ماکت چادر «آلا چارشاب» بر سر زنان، و درها و کوبه‌های قدیمی در بناب، ماکت منجنیق آب مورد استفاده در بناب و هر آنچه را که مربوط به وسایل فرهنگی سنّتی و قدیمی و، در عین حال، علمی و فنّی بودند و فراموش شده بودند با مهارت تمام ساخته بود.

            سی سال صرف وقت برای انتقال تجربیّات و زیبایی‌های فرهنگ گذشته شهر به نسل امروزی، برای پیوند فرهنگ‌ها و شناساندن شناسنامه و هویّت شهر، زمان کمی نیست. بدون وجود عشق و علاقه، کسی نمی‌تواند خستگی این کار بدون دستمزد را تحمّل نماید. وی با توجّه به تخصّصی که داشت می‌توانست بعد از ظهر‌ها نیز کار کند و درآمد اضافی داشته باشد، امّا گویا رسالتی در این خصوص احساس کرده بود که شاید جوانان آینده دیگر این وسایل را نبینند و ندانند از کجا به اینجا رسیده‏اند. خدا ایشان را بیامرزد! با چه شور و شوقی این وسایل را با خود به شهر بناب آورده بود و خوشحال بود که آنچه را که امروز دیگر نیست او دارد و یا اگر هست تکامل‌یافتۀ تجربیّات گذشتگان است. او توانسته بود به محصولات فرهنگی که از بین رفته بودند تجسّم عینی ببخشد و آنها را در معرض دید عموم قرار دهد. او می‌خواست به فرزندان عصر خود بگوید که همه چیزمان خارجی نبود، ما خود همه چیز داشتیم؛ آنچه امروز از آسیاب، ماشین، خودروهای باربری، موتور پمپ آب، وسایل اسباب بازی و غیره مشاهده می‌کنند دیروز نیز به شکلی دیگر وجود داشتند؛ و اگر آنها نبودند امروز ما این وسایل پیشرفته را نداشتیم. او می‌خواست جوانان باور کنند که اگر بخواهند می‌توانند. امّا، صد افسوس که نتوانست کسی را پیدا کند که در این عصرِ سنّت‌شکنی خریدار این وسایل فرهنگی باشد. او آماده بود آنها را رایگان در اختیار میراث فرهنگی بگذارد تا در غرفه‌ای در موزه جا دهند، امّا کسی او را تحویل نگرفت. نگارنده نیز در آن زمان بازنشسته شده بود و تلاش‌هایش به جایی نرسید. نگارنده به خاطر عشق و علاقه و شور و شوق ایشان احساس تعهّد کرده است تا تصاویر تعدادی از این وسایل را در کتاب حاضر و تمامی آنها را در سایت اینترنتی خود برای علاقه‌مندان مسایل فرهنگی به نمایش بگذارد.

  ادامه در کتاب دو جلدی نگاه نگاره ها 

 

تصویر تعدادی از ماکت‌های فرهنگی دست‌ساز آن شادروان در صفحات بعدی آورده می‌شود. یادش گرامی و خاطره‌اش در تاریخ ماندگار باد!

ماکت قاننی ( درشکه باربری)و درشکه مسافر بری

Maquette of One-and-Two-Horse Passenger-drawn Carriage (Phaeton) in Bonab

آبی دو پرّه ای (دولت درمانی) واقع در کوی اولادذکور

Maquette of the Two-bladeWater Mill (the State Mill) Located in Oladzokur Alley

قاپ ‏های مورد استفاده در بازی سنّتی بومی‏ به نام «آشیخ اویناماخ»و اسباب بازی ها

 Traditional Toys, Ball, Sling, Ashyq(Talus), Device for Removing the Apple Cor

ماکت زایمان سنتّی قدیمی در خانه ها

Maquette of Old TraditionalChildbirth in the Houses

 

 

  ادامه در کتاب دو جلدی نگاه نگاره ها ،

 

دیدگاه ها