نمایش نوار ابزار

چُومچه گَلین : مراسم تمنّای بارش باران ، ( قسمت – ۱ و ۲ )

چُومچه گَلین :  مراسم تمنّای بارش باران ، ( قسمت – اول )

 توضیح : حقیر آبشناس نیستم ، تحلیل و تفسیر ها در این سروده و مراسم آیینی بر مبنای تجربیّات و شناخت از میراث فرهنگی پدران ماست. لطفا کاستی ها را برایم یادآوری فرمائید. 🙏

 👈 – “چُومچه گَلین”، از دو واژه “چُومچه” و “گَلین” تشکیل شده است . “چُومچه” در گویش محلی بناب ، به قاشق چوبی با نقش گل های زیبا، بزرگتر از قاشق های معمولی تقریبا شبیه ملاقه، گفته می شود.

 تجزیه واژه چُومچِه = چُو + م + چه = چوب+ نگهدارنده + کوچک = چوب ‌کوچک نگهدارنده  ( ۱)‌ .

از چومچه در قدیم برای کشیدن آش ، آبگوشت ، آب و شربت خصوصاً در مساجد استفاده می کردند،  به نوعی نگهدارنده ی آب بود. امروزه بیشتر در ویترین موزه ها نشسته اند.

 گلین ( عروس ، زن زیبا)

چومچه گلین :  یعنی عروسکی که مثل “چُومچه”  نگهدارنده ی آب است. در خود سرود هم می خوانیم بخاطر یک “قاشق” آب.

🔸 – در مراسم درخواست و تمنّای بارش باران “گلین” نماد الهه “آناهیتا” است.  آناهیتا در باور نیاگان ما،  بانویی است که نماد و نگهبان  آب،  باران، رودها، رودخانه‌ها، دریاها و  دریاچه‌هاست،  مظهر بارندگی،  سرسبزی و بهار طبیعت است. (ویکی پدیا)

👏👏  اینگونه  تفکّر بسیار سازنده و شایسته، بینشی آگاهانه است، از دو منظر.

اول : در فرهنگ مردم ایران باستان،  بانویی را به پاکی و زلالی آب ، نگهبان بارش باران، رویش و سرسبزی طبیعت انتخاب کرده،  و او را می ستایند.

دوم: سپردن مسئولیّت بسیار سنگین امور آب، این مایه حیات زندگی،  به دست بانوی ایرانی، یعنی زن شایستگی هر مسئولیت و اداره هر کاری را دارد.

    این دیدگاه زیبا،  نقش و جایگاهی والا برای زنان در جامعه  ایران ایجاد می کند.  اهمّیّتش زمانی بیشتر آشکار می شود چه در مقایسه با فرهنگ کشورهای عربی‌، با توجه به آن مقطع تاریخی،  دختران را زنده بگور می کردند، به کلفت و کنیزی می گرفتند، در میادین برده فروشی می فروختندو حق و حقوقی برای زن نمی پنداشتند.

     بعد از گذشت قرن ها با فشار افکار عمومی جهانی،  تازه در عربستان اجازه داده اند  نام مادر در شناسنامه فرزندش نوشته شود.!!!

   چه زیبا سروده است حکیم،  فردوسی بزرگ. (چو ایران نباشد تن من مباد) .  👏👏

 🔸  در کودکی با دعوت قبلی از کودکان و نوجوانان، دور هم جمع می شدیم، پارچه های گلدار را بر سر یک چوب کوچکی می بستیم و به صورت  عروسک “چُومچه گلین” در آورده، به همراه این عروسک و با سرود مخصوصش، کوچه به کوچه گشت می زدیم و طلب باران از درگاه ایزد منان داشتیم.

     این مراسم یکی از آئین های اعتقادی و فرهنگی بسیار زیبای اقوام ایرانیست.  در شهر های دیگر با توجه به زبان و موقعیّت جغرافیایی کمی متفاوت برگزار می گردد، اما هدف  یکی است  و  آن مبارزه با خشکسالیست،  چه در فصل اواخر بهار برگذار می گردد….

۱ = برزآبادی فراهانی، نصرالله / معانی حروف الفبای فارسی / ۱۳۷۶ / تهران / ص ۱۵ و ۱۶

عکس ها از اینترنت 

چُومچه گَلین :  مراسم تمنّای بارش باران،  ( قسمت – دوم )

🔸- ایران از نظر موقعیّت جغرافیایی و آب و هوایی در منطقه‌ای واقع شده که همیشه با مشکل کم‌ آبی و خشکسالی روبرو بوده است.

     شواهد زیادی وجود دارد چه نشان می دهد در ایران عهد باستان،  کادر رهبری کشور،  برای مدیریت و کاستن از  مشکلات کم آبی در سطح کشور، با فعال کردن نهاد های مردمی مانند “چومچه گلین”،  مصرف درست و بهینه آب را در میان مردم ترویج و فرهنگ سازی می کردند.

 👈 – اما این تمامی اقدامات نبود، از طرفی با گماردن مدیران لایق و کاردان در راس امور، با انجام کارهای علمی و عملی، جهت تقویت و تداوم آب، با احدات  انواع  شبکه های آبیاری،  کندن قنات،  احداث سدّ،  آب کشور را مدیریّت می کردند، در انتظار دعا و طلسم و استخاره نمی ماندند. با دخالت های غیرکارشناسانه دست مدیران را نمی بستند، هدف،  توسعه و ترّقی کشور بود، ایده های دیگر اگر هم داشتند درحاشیه بود.

با اینکه شهر بناب در دامنه های پر آب سهند قرار گرفته و مخزن آب است. امّا با وجود این،   آنکه از داشته های تاریخی شهر در دست داریم،  ببینید در قسمت های کم آب شهر چه اقدامات مفیدی برای تامین آب انجام داده بودند.

👏👏-   احداث سدّ تاریخی روستای “دوش” مربوط به هزاره اول قبل از میلاد مسیح است. (سدّ جدید در کنار این سدّ ساخته شده).  کندن قناتی در مناطق کم آب روستاهای دوش، ارویش، چلغایی،  شورجل و قیماسخان از توابع بناب، ایجاد جویبار های روان با آبی پاک.  با وجود داشتن دو رودخانه “ماهپری” در شمال و رودخانه “صوفی” (سپی چای) درسمت جنوب شهر.  شاهدی زنده از مدیریّت بسیار خوب و فعّال از آن دوره های علمی و فکریست.  تونل تازه کشف شده چه احتمال داده می شود بیش از ۸ کیلومتر طول داشته باشد و در دیدگاه بعضی از کارشناسان کاریز نامیده می شود، در جهت مدیریت آب این شهر،  کنده بوده اند.

 ⚫️ – اقدامات علمی و عملی فوق نه در بناب بلکه در تمامی شهرهای کشور انجام می گرفت.  نشانگر این واقعیّت است چه، کم آبی در ادوار مختلف در ایران وجود داشته است. اما متاسفانه بعد از انقلاب به گفته مدیران مربوطه ۷۰ درصد از منابع آبی کشور از بین رفته است.!!!!! . رسیده ایم به جایی که در آبروهای کناره خیابان ها، بجای جریان آب،  در شهرِ “بنِ آب” ، آشغال،  از مغازه های قصّابی، جگرپزی، سیرابی پز، کله پاچه پز، مرغ فروشی،  رستوران ها، کباب پزی ها و…  بوسیله یک لوله،  فاضلاب مغازه ها به آبرو خیابان ها هدایت می شود. بعضاً از بوی گندیده قنات خیابان ها،  نمی شود از پیاده رو گذشت. هیچ نهاد و مسئولی نیز مورد سئوال  قرار نمی گیرد، انگار اشتباه در گذشته ها بود که آب روان و تمیز در قنات شهر روان می کردند.

مشکل در کجاست؟؟. از کجا به اینجا رسیده ایم. ؟؟ و چرا ؟؟.

🔸 مراسم چُومچه گلین ، از طرف مدیران و اندیشمندان ایرانِ باستان،  بسیار هوشمندانه و آگاهانه طراحی شده است. کاری فراتر از نهاد های مردمی امروزی، چه بیشتر در یک اسم و تشکیلات باقی می مانند.

    در مراسم چومچه گلین،  با بسیج همگانی ، حرکت جمعی از زن و مرد، جوان و کودک، کشاندن آن ها به کوه و دشت و صحرا،  گردش دستجمعی کوچه به کوچه در اکثر شهرها،  با فریاد و تمنّای اینکه  ای خدای مهربان،  ای نگهبان آب، آناهیتای زیبا،  ما آب کم داریم،  آب مایه ی حیات ماست، اراضی ما از تشنگی و بی آبی می سوزند و خشک می شوند،  رحم کن باران رحمتت را برای ما نازل فرما،  جویبارهای ما را پُر آب و به کشاورزی ما جانی دوباره بخش.

 🙏 🙏-  معنای دیگر این جملات و اقدامات این بوده که  ای مردم،  حرمت،  قداست و پاکیزگی  آب را پاس دارید،  آب را آلوده نکنید، اصراف نکنید، آب مایه حیات است.  ایران ما آب کم دارد و…

نگارش  ۱۰ / ۱۳۹۹ ( ادامه دارد )

نگارش علی اصغر بالغ ، بازنشسته میراث فرهنگی بناب

 

 

عکس ها از اینترنت 

دیدگاه ها
  • adminn پاسخ به دیدگاه

    [ارسال از خسروشاهی شانلی بناب]
    سلام علیکم
    استادم جناب آقای بالغ ،
    انشاء الله خداوند به حرمت چومچه گلین، و صفای دل قدیمی ها مردم مارا از نعمت برف و باران محروم نفرمایند،
    تن تان سالم،قلم تان مثل همیشه پربار باد
    ⚘🍃🙏🍃⚘

    اصغر بالغ, [۱۰.۰۱.۲۱ ۰۱:۲۵]
    [ارسال از اصغر بالغ]
    سلام و عرض ادب حاج آقا
    صبح زیبایتان بخیر، خدا بخشنده است ، انشالله نعمت بارش باران و برف را بر ما خواهد بخشید.
    به شرط اینکه انسان بخود آیند و حرمت آب را نگهدارند و آلوده نکنند. ممنون و متشکر
    🎄🌹🙏🙏🌹🎄

  • adminn پاسخ به دیدگاه

    [ارسال از Rasoul Sadighi_Bonabi]
    بسیار زیبا و پرمحتوا
    🌸🙏🌸

    [ارسال از اصغر بالغ]
    سلام و عرض ادب دارم جناب دکتر.
    اهمیت خدمات حضرتعالی در آبرسانی به دشت بناب و اراضی کم آب روستاهای “خلّه وند” و اراضی کناره های دریاچه ارومیه کمتر از گذشته ها نیست.
    ممنون سپاسگزارم
    🌸🌹🙏🙏🌹🌸

    [ارسال از Rasoul Sadighi_Bonabi]
    شما همیشه بزرگوار و مشوق من در ان دوران بوده اید و خود نیز دستاوردها ماندگاری با تمام توان داشته اید.
    یاد و خاطره شما برای همه مردم قدرشناس و بافرهنگ بناب شیرین و باشکوه بوده است.

    [ارسال از اصغر بالغ]
    سپاس 💐🙏🙏🙏💐

    [ارسال از خسروشاهی شانلی بناب]
    سلام و عرض ادب و احترام
    خدمت عزیزم ،جناب استادبالغ
    گوشزد مودبانه به روش خاص استادبالغ به مردم و مسئولین بی مسئولیت برای آلوده نکردن آب و استفاده بهینه ازاین نعمت خدادادی
    که قدرش رانمیدانیم ،
    ممنون از نگارش زیبایتان،
    وجودتان بی بلا،
    قلم تان روان و اثرگذار،انشاء الله

    [ارسال از اصغر بالغ]
    سلام و عرض ادب دارم خدمت حاج آقای مهربان، با صفا و دوست داشتنی
    حضرتعالی لطف و محبت دارید همیشه مشوّق حقیر بوده اید ، بودن در کنار شما بزرگواران برایم غنیمت است و مایه افتخار
    🌿🌺💐🙏🙏💐🌺🌿

    [ارسال از عبدالله مرغوب]
    باسلام محضردوستان گرامی وباتشکر از استادبالغ عزیز درخصوص نگارش این متون دلنشین وخاطره انگیز،بلی بچه های محله ماهم این مراسم درخواست باران را داشتیم که من متاسفانه یک بیت بدین مضمون بخاطرم مونده:چومچه قاشق گل اوسته الله دان یاغش ایسته باری مثل اینکه درشهرهای مختلف ایران این رسم وجودداشته ودربعضی جاها اینطورندا سرمیدادن(الله خدا بارون بده بارون بی پایون بده گندم به دهدارون بده جو هم به مالدارون بده ارزن به مرغدارون بده صفابه کشتزارون بده)به امید پایان پذیری عصرکرونا وباآرزوی سلامتی وتندرستی وسعادت همه همشهریان عزیزم درهرکجا از کره زمین وعلی الخصوص ساکنین بناب.

    [ارسال از اصغر بالغ]
    سلام و عرض ادب محضر دوست دیرین حاج آقا مرغوب بزرگوار
    ممنون و سپاسگزارم
    این اشعار و سروده باران خواهی که از شهرهای دیگر ایران نوشته اید ، بسیار جالب و برایم تازگی داشت.
    درودها 🌸💐🙏🙏💐🌸

    [ارسال از ولایی]
    باسلام و تشکر از استاد بالغ این مراسم تا دهه چهلم (۱۳۴۰)دربناب ادامه داشت وبنده که پنج و شش سالم بود دراین مراسم شرکت می کردم در آن زمان وقتی که باران نمی بارید وخشک سالی بود جوانان ونو جوانان درهر محله جلو مسجد جمع می شدند درحدود ۱۰الی ۲۰ نفر جمع می شدند وبا شعار ودعاهای مخصوص سر می دادند از جمله(چاخ داشی چاخماخ داشی یاندی اورکلر باشی الله بیر یاغش گوندر گودتسین داغی داشی الی خمیر ده قالمش اوشاقی بشیکه ده قالمش وووو..ومی رفتنددر خانه ها را می زندد وبا شعار می گفتند یاپباور کرمه ور هچ اولماسا جنده ور غالبا درخانه هارا بازکرده وبه شعار دهندگان هرخانه در وسع خویش لوارمات آش را به آنان تقدیم می کردند وپس از جمع آوری درمسجد ویا در خانه های مخصوص آش مفصلی می پختند و در محله تقسیم می کردند وغالبا هم بلا فاصله باران تندی می بارید زمین سیراب می کرد …. مصطفی اکتسابی

    [ارسال از اصغر بالغ]
    سلام وعرض ادب حاج آقا اکتسابی
    خاطره شیرینی بیان فرمودید.
    همینطور بود که فرمودید، حقیر هم در کودکی درجمع این مراسم شرکت کرده ام.
    در قسمت های دیگر سروده چاخ داشی ، چاخماخ داشی را می آورم.
    اما حاج جان ، از باب یادآوری باید عرض کنم سرود و یا اشعار
    (یاب با وئر، چرمه وئر ) مربوط به پولکه بایرامی می باشد
    سپاسگزارم حاج آقا
    🌺🌹🙏🙏🌹🌺

    سلام و عرض ارادت
    بهزادجان ، انگار ایمان و اعتقادمان مثل آب آلوده شده، از دل هایمان پریده، قهر کرده.
    این دل ها به خدا و طبیعت جوابی ندارند، چگونه از خدا و طبیعت باران بخواهند.
    مدت هاست مردم دیگر مراسم نمی گیرند، اگر بگیرند هم جوابی نمی شنوند. یعنی خودشان بهتر از همه می دانند چه اتفاقی افتاده.
    به امید روزی مدیران لایق در راس امور قرار گیرند و مردم نیز حرمت ها را نشکنند، خدای رحمان، رحمت خود را شامل مردم خواهد کرد.
    انشالله
    🌲🌿🙏🙏🌿🌲

    [ارسال از Sina Moshfeghi]
    فرض کنید ۴۰ ملیون نفر دعا کنند که باران و برف ببارد
    برای چه باران و برف ببارد؟
    ۱.هوا صاف شود
    ۲.باردهی محصولات کشاورزی سال بعد تضمین شود
    ۳.اسباب تفریح و شادی فراهم شود
    ۴.طبیعت از حالت خشکی و مردگی خارج شود
    و ازین ۴۰ملیون نفر فقط
    هزار نفر! دقت کنید؛
    “فقط هزار نفر”
    دعا کنند که باران و برف نبارند‌!
    چرا؟؛
    ۱.برای اینکه سرپناه ندارند در خیابانها می خوابند و در سرمای زیرصفر تلف می شوند و دسترسی به غذا و سرپناه در هوای برفی و بارانی برایشان غیر ممکن می شود
    خدا یا کائناتی که شما بهش و به مکانیزمش باور دارید
    دعای کدام گروه از دو گروه فوق را مستجاب یا عملی می کند؟

    سلام و عرض ادب
    خدمت هنرمند عزیز شهرمان جناب مشفقی عزیز.
    فرمایش حضرتعالی متین ، اما به عرض حقیر اگر عنایت داشته باشید و چنانکه در چومچه گلین هم آورده ام ، اگر مدیران لایق بر سر کار باشند و درست مدیریت کنند، در کشور، بی سر پناه و کارتن خواب و … نخواهند داشت تا باران نخواهند. چنانکه داشته های تاریخی و فرهنگی حکایت از آن دارد.
    دوم ، عرض شد که در خواست مردمی از طرف عده ای در چومچه گلین، یک نوع آگاهی دادن به مردم است. اگر از نعمت های خدا، بهینه استفاده کنند. درست عمل کنند، نعمتت افزون کند.
    اگر حرمت و کرامت انسان ها شکسته نشود، خدا و طبیعت هشیار به خواست مردم جواب مثبت خواهد داد.
    به تجربه دیده شده
    این هم درست است، خدا به ایمان شکست دلان مظلوم و بی سرپناهان جواب داده است.
    💐🌸🙏🙏🌸💐

    [ارسال از Sina Moshfeghi]
    احسنت و درود برشما
    شک ندارم تحقیقات و نگاشته های شما در مورد فرهنگ بومی
    (که نوعی تمدن از دست رفته است)
    در تاریخ این سرزمین باقی خواهد ماند
    بنده همیشه در جلسات مسعولان و روشنفکران شهرمان عرض کرده ام
    منطقه ما ابدا نیازی به صنعتی سازی به معنای آوردن صنایع جدید غیر همسان با شرایط منطقه نداشته و ندارد
    مسعولان ما باید صنایع بومی این منطقه را صنعتی می کردند
    ولی عدم تفکر و عدم حضور نهادهای مدنی پیگیر و متفکر.
    این ضربات جبران ناپذیر را به شهر و کشور ما زده
    صنایع بومی فرهنگ بومی آداب و رسوم بومی را از دست داده ایم و جایش یک ابتذال بی درو پیکر نشانده ایم
    سپاس از توجه شما استاد گرامی